هادی‌نامه

     آخ من لذت می‌برم از آدم‌حسابی‌هایی که ایده‌هایی دارند اما نه روی باد هوا؛ و آماده‌اند برای این ایده‌هاشان وقت و هزینه و توان بگذارند.

     سارا این ایده‌اش رو یه‌نفس نوشته اما معلومه مدت‌ها اون‌قدر توی ذهنش وول خورده و جا افتاده که این‌طور روان و شدنی به نظر می‌رسه.

     قبلا آق‌بهمن هم ایده‌ای در همین مایه‌ها نوشته بود که آن هم ایده خوبی بود.

     فکر کنم خیلی از ما ایده‌هایی از این دست داریم که البته لزوما نمی‌نویسیم‌شون. همین‌جور ایده‌هاست که امیدوارم می‌کنه به آینده فرهنگ مملکتم. چه چیز دیگه‌ای هست که به‌اش امید ببندیم جز همین انگیزه‌های کوچک و بزرگ خودمان که از همین‌حالا می‌دانیم همه‌شان را نمی‌توانیم اجرایی کنیم؛ ولی به همان کم‌اش هم قانع‌ایم که عملی شود...

     * عنوان این یادداشت رو از سارا گرفته‌ام.

حمله با دوربین روشن!

حردانی اعدام نشد – حاتمی‌کیا خوش‌حال است

چندروزپیش و بعد از هفت‌سال کش‌وقوس، بالاخره خالد حردانی که دوبار تا خود پای چوبه دار رفت، از اعدام جَست؛ مجازاتی که کمتر کسی از ما به آن خوش‌دل بود.

شاید بعضی از ما هنوز هم این هم‌وطن جنوبی‌مان را به اسم نشناسیم، اما قطعاً بازی به‌یادماندنی حمید فرخ‌نژاد را در نقش او خوب به خاطر داریم. «ارتفاع پست» ِ ابراهیم حاتمی‌کیا، روایت سینمایی‌ای بود (+) از ماجرای خالد و دو برادرزنش که سعی داشتند – گویا به قصد پناهنده‌شدن و درمان پسر معلولش – هواپیمایی را بربایند و به دبی ببرند.

این چندوقته حاتمی‌کیا سوتی‌های کلفتی پشت‌سر هم و بی‌امان از خود در کرده: دست‌مزد صدهزاردلاری برای تیزر بی‌ارزشی که برای سمند ساخت +، فروختن بی‌سروصدای «به رنگ ارغوان» و زبان همچنان دراز معترض +، دررفتن از زیر بار کارگردانی یک مستند کم‌مایه +، شکایت بچه‌گانه و بدشکل از یک خبرنگار +، و قالب‌کردن مجموعه تلویزیونی - دست‌کم تاکنون – ضعیف و کم‌فروش «حلقه سبز» به مخاطبانی که شیفته نام کارگردانش وقت‌شان را تاکنون برای آن تلف کرده‌اند +.

اما حالا او می‌تواند خوش‌حال باشد که یک محکوم‌به‌اعدام را به یک زندانی به مدت ۲۰سال (که البته ۷سالش سپری شده) و دو حبس‌ابدی را به دو زندانی به مدت ۱۵سال تبدیل کرده است. +

این یعنی گویا هنوز مدیوم سینما می‌تواند کارهایی از پیش ببرد؛ به شرطی که صداقت و برادری‌اش را قبلاً انکار نکرده باشد! شرطی که می‌شود گفت تقریباً برای تاثیرگذاری هر مدیومی – نه فقط سینما و نه فقط در ایران یا هر کشور جهان‌سومی دیگری – صدق می‌کند.

البته این تجربه موفق تاثیرگذاری را پیش‌تر در فیلم‌های دیگری هم دیده بودیم: «عروس آتش» ِ خسرو سینایی که اتفاقاً در ساخته‌شدن آن هم فرخ‌نژاد نقشی اساسی و موثر ایفا کرد، و همچنین مستند «زیر پوست شهر» ِ بنی‌اعتماد-عبدالوهاب (نه فیلم سینمایی‌اش‌ها!) که به موضوع خرده‌فروشی مواد مخدر پرداخته بود.

با این همه، رهاندن سه‌تن از مجازات اعدام، آن هم با اتهامی امنیتی، تاکنون شاید به‌چشم‌آمدنی‌ترین این تاثیرگذاری‌ها بوده باشد.

پادشاهی یک‌چشمی در شهر کورها!

این چندوقته خیلی از دوروبرم شنیده‌ام که شبکه فارسی‌زبان تلویزیون VOA + خیلی در میان عموم مردم و حتی قشر نخبه موثر شده است. این شبکه روی‌کرد رسماً و علناً براندازانه و بدتر از آن روی‌کرد ضدّ اصلاحی‌ای دارد که البته روی‌کرد تازه‌ای هم نیست و در شبکه رادیویی سَلَف آن سابقه داشته است. با توجه به همین روی‌کرد، اگر واقعاً چنین شبکه‌ای چنان تاثیری داشته باشد، جای نگرانی و تأمل دارد.

...

اگر مردم ایران به‌همین‌سادگی به تحلیل‌های یک‌جانبه VOA Persian دل خوش می‌کنند، بیش از همه تقصیر رسانه‌های ایرانی و مشخصاً تلویزیون دولتی ایران است که هیچ‌گاه بنا نداشته الگویی عینی و واقعی از رسانه بی‌موضع را به مردم معرفی کند. اگر هم مواردی از چنان کار رسانه‌ای شده، یا آن‌قدر گذرا و کوتاه بوده که اصلاً دیده نشده و یا چون (مثل نود) به مسائل کم‌خطر ورزشی یا (مثل مردم ایران سلام) عمدتاً به مسائل اجتماعی‌ پرداخته، نتوانسته الگویی درست از برنامه سیاسی بی‌موضع را معرفی کند.

به‌همین‌خاطر است که بی هیچ بنیه آماری و کاملاً خام حدس می‌زنم بشود در یک تحقیق آماری به این نتیجه رسید که تأثیر شبکه‌ای مانند VOA که با ژست بی‌موضع‌بودن و حقیقت‌نمایی، مجموعه‌ای برنامه یک‌جانبه‌گو و عملاً ایدئولوژی‌زده تحویل مخاطب خام خود می‌دهد، روی افرادی که: ۱. دست‌کم به یک زبان غربی مسلط باشند، و ۲. نمونه‌های درست و حسابی یک برنامه بی‌موضع را در شبکه‌های دیگر دنبال کرده باشند، به شکل معناداری کمتر از غیر آنان باشد.

واقعاً به نظرم کسی که به ‌طور کلی برنامه‌های چهار شبکه CNN، BBC،AlJazeera English ، یا France24 و مشخصاً Cooper Anderson 360 + را در CNN یا Listening Post + را در الجزیره انگلیسی دیده باشد، به‌کلی تعریفش از برنامه بی‌موضع عوض می‌شود و هیچ‌جوره نمی‌تواند VOA را به‌ عنوان رساه بی‌طرف بپذیرد. هرچند شاید همین شبکه‌ها و همین برنامه‌هایی هم که نام ‌بردم (و نه اساساً هیچ رسانه‌ای) به طور محض بی‌موضع نمی‌شوند، اما مقصود از روایت عینی و بی‌طرف در رسانه حتی به اندازه‌ای که در این شبکه‌های جریان‌اصلی هم محقق شده، مغتنم است.

نگرانی عمده‌تر آن است که VOA به الگویی برای تلویزیون‌های خبری فارسی‌زبان رقیب تلویزیون دولتی ایران تبدیل شود که بعد از این قرار است راه بیفتند؛ و از جمله تلویزیون بی‌بی‌سی‌فارسی.

حیف این «فارسی» نیست؟!

دردنامه محمدکاظم کاظمی را باید خواند تا دانست چرا هنوز که هنوز است در صفحه حوادث روزنامه‌های ایران، افغان‌ها آدم‌بدهای همیشگی‌اند؛ همان نقشی که رنگین‌پوست‌ها هنوز در صفحه‌های حوادث روزنامه‌های آمریکایی دارند. دردنامه این قلم‌ورز فارسی‌زبان را باید خواند تا دانست چرا کارگر افغانی را می‌توان از طبقه چندم ساختمانی به پایین پرت کرد و کشت‌اش و به هیچ‌جا هم جوابی پس نداد...

با این حال به عنوان یک فارسی‌زبان تصور می‌کنم آن‌چه این‌شب‌ها در «چارخونه» تماشا می‌کنیم و گاه به آن می‌خندیم، نه لهجه افغانی و فرهنگ آن دیار است، که به‌شگفت‌آمدن خودمان از این است که می‌توان فارسی را به‌درستی و به این شیرینی (به شیوه نظیرشنبه و چهارشنبه) حرف زد ولی همچنان فارسی‌ای که در کوچه و خیابان می‌شنویم، همین فارسی زمخت و خالی‌شده از عشوه‌های زبانی اصیلش است!

این است که هرچند با کاظم کاظمی هم‌دردم که چرا باید این هم‌وطنان آن‌سوی مرز مانده‌مان را تنها به اعتبار مرز سیاسی‌ای که بین ما کشیده شده، از خود پست‌تر ببینیم و به خود حق دهیم با آن‌ها آن کنیم که بر خود روا نمی‌داریم، اما به‌عنوان یک مخاطبْ اساساً چارخونه را مصداقی از به‌سخره‌گرفتن فرهنگی دیگر نمی‌توانم ببینم؛ جرمی که شاید بتوان گفت صداوسیما در «شب‌های برره» کمی مرتکبش شده بود.

مشکلی شاید تاکنون‌دیده‌نشده

حالا که دوباره بازار تشخیص موارد تشویش اذهان عمومی داغ شده، وطن‌پرستی من وادارم می‌کند چندتا از عوامل اصلی این تشویش اذهان عمومی را به اطلاع برادران مسئول برسانم.

به نظر این‌جانب، یکی از عمده‌ترین موارد تشویش اذهان عمومی به خصوص اذهان جوان‌ها برنای مملکت، کتاب‌های درسی‌ای هستند که توسط خود جمهوری اسلامی تدوین شده‌اند و در تمام این بیست و اندی‌سال به‌گستردگی در مدرسه‌های کشور تدریس شده‌اند. در این کتاب‌ها ارزش‌هایی مانند عدالت، برابری، آزادی، زیر بار ظلم نرفتن، پای حرف حق ایستادن حتا اگر به ضرر فرد تمام شود، فداکاری برای پیش‌رفت جامعه و عموم مردم، و قیام در برابر ظلم، که می‌توان گفت ارزش‌هایی جهان‌شمول و فارغ از اسلام یا هر دین دیگری هستند، جوری به بچه‌های مردم آموخته شده‌اند که این بچه‌های بی‌زبان مجبور هستند وقتی بزرگ شدند هرجور که شده یک حکومتی را پیدا کنند و آن را به عنوان یک حکومت ظالم در نظر بگیرند و بر آن بتازند.

...

این یادداشت را بی‌هیچ مطالعه دقیق و آماری در موضوع موردنظر نوشته‌ام. شاید مطالعه دقیق‌تر، اساساً این ایده خام مرا تکذیب کند.

نه کمتر و نه بیشتر!

آن‌ها که امیدوار بودند مسعود ده‌نمکی «عوض» شده باشد، امیدشان را بگذارند برای سال‌های بعد. آن‌ها هم که نگران این «عوض»شدن مسعودخان بودند، دیگر راحت باشند. ده‌نمکی، همان ده‌نمکی دوسه‌هزارروز پیش است... فقط به قول خودش - همان‌طور که در گفت‌وگویش با شب شیشه‌ای شبکه تهران گفت - یک کت 40هزارتومانی خرج خودش کرده تا - باز هم به قول خودش - جلوی خبرنگارجماعت و جلوی دوربین‌های تلویزیونی کم نیاورده باشد!

راستی؛ چرا سراغی از آن عکس سیاه‌وسفید شهید خدمت (همانی که ده‌نمکی مدعی است شخصیت مجید سوزوکی را از او اقتباس کرده) روی وب‌لاگ رسمی ده‌نمکی نمی‌توان گرفت؟! چرا آن عکس را فقط در کنفرانس‌ها و گفت‌وگوهایش در دست می‌گیرد و به لنز دوربین‌ها نشان می‌دهد؟! این شهید خدمت، پدر و مادر و اهل و عیال و خانواده‌ای نداشته که در این‌روزهای شدیداً «اخراجی‌ها»یی، یک خبرنگار واقعاً خبرنگار برود باشان گپ و گفتی کند؟!

آخرین دیدگاه‌های مسعودخان ده‌نمکی را درباره دوزنه‌بودن فرج‌الله سلحشور، آقازاده‌بودن دکتر فریدالدین حدادعادل، هفته‌نامه بچه‌گرای همشهری‌جوان، هفته‌نامه دین‌فروش ِ دُم‌درآورده‌ی پرتوی سخن (ارگان رسمی موسسه‌ی آموزشی امام‌خمینی قم که زیر نظر آیت‌الله تقی مصباح یزدی اداره می‌شود و بیان‌کننده رسمی دیدگاه‌های ایشان است)،در وب‌لاگ ده‌نمکی دات بلاگ‌فا بخوانید!