دین خدا، دین مردم
سهشنبه پیش در روزنامه ایران نوشتهای خواندنی از دوست دانا و جویا و عزیزم محسنحسام مظاهری چاپ شد. محتوای این نوشته که حدس میزنم بر پایه تحقیقهای چندساله محسن که پیشتر در جریانشان بودهام نوشته شده، درباره تعریفها و نمودهای عوامانه از دین بود؛ پدیدهای که خود را بیش از همه در مراسم عزاداری برای حسین بن علی - امام سوم شیعیان - و فرهنگ پیرامونی آن به رخ میکشد.
البته از انتشار چنین نوشتهای در چنان روزنامهای تعجب کردم. «ایران» این دوسال گذشته تبدیل شده به پایگاه رسانهای عامهگراها و عامهپسندها؛ از جمله و بهخصوص در حوزه سیاست و اقتصاد و تفکر دینی! این را از «تیتر یک»هایش میشود بهسادگی فهمید. این قضاوت نیمبند و نپخته و وبلاگی من، البته شاید منهای صفحه اندیشهاش باشد که به نظر میرسد آن را هنوز چندنفر باسوادتر از کاوه اشتهاردی (سردبیر جالب و قابلمطالعه «ایران») میگردانند! با این حال وقتی این شگفتیام از رنگ افتاد که متوجه شدم محسن مظاهری خودش هم خبر از انتشار این نوشته در «ایران» ِکذایی ندارد. کمی بعد، بیشتر فهمیدم که اتفاقاً این نوشته مغضوب «ایران»گردانها شده و با وجودی که این نوشته به عنوان «بخش نخست» آن چاپ شده، اما کلاً دیگر قرار نیست چیزی از نوشتههای محسن در این روزنامه دولتی منتشر شود! جز این، عجیب بود.
به نظرم ارزشش را دارد اینروزها که صدای دینداری عامه را بلندتر از همیشه از کوچه و خیابان شهرمان و از صدای پخش خودروهای اغلب جوانسرنشین میشنویم، گزیدهای (البته ژورنالیستی و ناقص) از این نوشته نسبتاً تئوریک اما قابلفهم و روشن محسن مظاهری را بخوانید:
- هماره در مقابل فرهنگ برتر که مختص خواص و طبقات و قشرهاى برگزيده است، توده مردم بر فرهنگ متفاوت و در مواردى متعارض و متضاد با فرهنگ خواص هستند.
- برخلاف دين که مجموعه تعاريف نسبتاً ثابت و کامل بر اساس نصوص را شامل مىشود، ديندارى متأثر از تغيير و تحولات اجتماعى بوده و بهتبع مقولهاى دائماً متغير و تحولپذير است. در نتيجه، صرفنظر از تعدد قرائات و برداشتهاى بشرى، اگر بتوان براى تعاريف دين اصالت قائل شد، براى تعاريف ديندارى نمىتوان؛ چراکه از جامعهاى به جامعه ديگر و از زمانى به زمان ديگر شکل و بروز آن متفاوت خواهد بود.
- ديندارى خواص، ديندارى قشرهاى برتر و فرادست جامعه محسوب مىشود. حال آنکه ديندارى عامه، مختص توده مردم و قشرهاى متوسط و فرودست است. بر ديندارى خواص، منطق عقلى و استدلالى حاکم است و يا لااقل حاکميت اين منطق، ارزش محسوب مىشود. در ديندارى عامه، اما منطق عاطفه و احساس حرف اول را مىزند و به عبارتى ذوقمحور است.
- ديندارى خواص، بيشتر مستند و مبتنى بر فرهنگ نوشتارى (نصوص دينى) است. اما در ديندارى عامه، فرهنگ شفاهى غلبه دارد. به همين دليل است که در آن گفتهها، ضربالمثلها و کلمات قصار محوريت دارند و باور افراد بيشتر از طريق حکايتهاى رايج در افواه و رؤياها ساخت مىيابد. هرچه ديندارى خواص بر اصول دين تکيه دارد، ديندارى عوام معمولاً گرايش به التقاط دارد و از اختلاط باورهاى عوام و آداب محلى به وجود مىآيد.
- مىشود ادعا کرد يکى از شاخصههاى ديندارى عامه این است که عموماً عامه مردم هستند که ابتکار عمل را در ابداع و اختراع آيينهاى دينداران در دست دارند. آيينهاى جديد در نبود پشتوانههاى محکم استدلالى، براى عامه کارکردى در راستاى اثبات خلوص اعتقادشان دارد.
- آيينهاى دينداران هرچند به تبع عَرَضىبودنشان تکليف محسوب نمىشوند، اما بسيار محتمل است که فرد ديندار يا اجتماع دينداران براى نشاندادن نهايت باورمندى، چنان به انجام آنان اهتمام ورزند و خود را مقيد سازند که در عمل حتى انجام مناسک دينى هم تحتالشعاع قرار گيرد.
+ نوشته شده در
2008/1/19ساعت 3:40 توسط هادی
|
آیا گفتمان دیپلماتیک، تاثیری بر گفتمان عمومی میگذارد؟!
به نظرم نکتهای که در ماجرای هستهای ایران فراموششده مانده، تاثیر گفتمان و ادبیات مسئولان پرونده هستهای ایران است که مفهوم «حق» را اینطور قوی و پررنگ در میان عموم جامعه ایرانی جا انداخته است.
۸سالپیش مخالفان ایدئولوژیک سیدمحمد خاتمی او را متهم میکردند که چرا از حق مردم حرف میزند؛ در حالی که -به باور آنان- مردم در برابر خداوند (و تبعاً در برابر نظام سیاسی ایران) فقط تکلیف دارند و حقی برای آنها وجود ندارد که بخواهند از آن حرف بزنند.
حالا که چهارسالی هست مسئولان ارشد ایرانی مرتباً از حق (آن هم حق مسلم) مردم ایران برای برخورداری از انرژی هستهای سخن گفتهاند و عملاً کاری کردهاند که دیگر حتی سرسختترین طرف مقابل یعنی مسئولان ایالات متحده هم بر آن صحه میگذارند، دیگر بعید به نظر میرسد لازم باشد به یاد ایرانیها آورده شود که اصولاً بشر در برابر هر تکلیف و وظیفهای، از حق و حقوقی هم برخوردار است و اینطور نیست که بتوان بهسادگی شهروندی را که به تکالیف و وظایف شهروندیاش عمل کرده، از حقهای مسلم دیگرش محروم کرد.
یعنی درواقع میشود امیدوار بود که اینطور باشد؛ یا اگر خدایناکرده نیست، بشود!
;)
+ نوشته شده در
2007/11/28ساعت 17:19 توسط هادی
|
سروش از سخنرانی بازماند
م
حمدرضا جلايیپور و خيلی ديگر از دوستانم چندهفتهای درگير برگزاری همايشی بودند با نام «دين و مدرنيته». اين همايش قرار بوده طيفی تا اندازه ممكن جامع از چهرههای آكادميك را كه البته حرفهای آكادميك و تازهای برای گفتن دارند، شامل شود: سعید حجاریان، ژند شکیبی، علیرضا علویتبار، محسن کدیور، عبدالكريم سروش، سیدعلی طالقانی، سعید بیناییمطلق، محمد راسخ، محمود صدری، مراد فرهادپور، علیرضا شجاعیزند، و سارا شریعتی. علاوه بر این سخنرانان، از علی پایا، براین ترنر، گریس دیوی، داریوش شایگان، ابوالقاسم فنایی، جوز کازانوا، فاطمه کشاورز، مصطفی ملکیان، آرش نراقی، سیدحسین نصر و محمدرضا نیکفر هم آثاری به اين سمينار ارائه شده كه هم در ويژهنامه شرق برای اين سمينار منتشر شد و هم قرار است در خود سمينار توزيع شود
...
امروز صبح ديدم روی ديوار بيرونی حسينيه ارشاد با اسپری شعارهايی برای او نوشته بودند. شعاری كه من توانستم بخوانمش اين بود كه: «مشكل سروش، باورنداشتن عدم اعتقاد به ولايتفقيه ناب است»! شايد نويسنده اين شعار به خيال خود واقعيتی نهانی را برای كسانی كه به اين سمينار میآمدند كه حرفهای سروش را گوش كنند، فاش كرده است. من كه الآن در محل سمينار (حسينيه ارشاد) نيستم اما با تلفن از طريق يكی از دوستانم خبردار شدم كه سروش در سمينار حاضر نشده و گويا پسرش متن مقاله او را كه ديروز هم در شرق چاپ شده بود، برای حاضران دارد میخواند. اينطور كه مجری مراسم اعلام كرده، در ۴۸ساعت گذشته بارها سروش را تهديد كردهاند تا مبادا در سمينار حاضر شود؛ سروش هم كه نمونهای تمامعيار از محافظهكاری است، در مراسم حاضر نشده و بچهها هم نتوانستهاند راضياش كنند.
من كه - به جز در مورد كتابهای «اوصاف پارسايان» و «حديث بندگی و دلبـُردگی» سروش - هيچ نقطه مشترك فكری برجستهای با او در خودم پيدا نمیكنم، از اين ماجرا «عصبانی»ام! هرچند با توجه به شعاری كه - بهظاهر - عليه سروش روی ديوار حسينيه ارشاد نوشتهاند و هيچ معلوم نيست اين شعار دارد چهكس و چهچيزی را كوچك میكند، هيچ بعيد نمیبينم كه اين كار، شيطنت همانهايی باشد كه فضا را آرام نمیخواهند و دنبال موشدواندن و بلوابه پاكردن و - شايد هم - محبوبيتی برای پيشترمحبوبها بههمزدن هستند؛ نه لزوماً همانها كه در اصفهان طنابدار جلوی سروش آويزان كردند و آنها كه سالهاست - از روی بغض - عبدالكريم سروش را به نام شناسنامهایاش يعنی «حسين حاجفرجدباغ» میشناسند...
ادامه مطلب+ نوشته شده در
2006/8/17ساعت 16:23 توسط هادی
|
