هادی‌نامه

تفکر در عهد بی‌برقی

[این یادداشت را در بی‌برقی و با باتری لپ‌تاپم می‌نویسم.]

     اگر شما هم مثل من از آن‌هایی باشید که با لوازم برقی مثل کامپیوتر خیلی سر و کار دارید یا اینترنت‌تان را از ADSL گرفته باشید که آداپتورش قاعدتا باید با برق کار کند، این‌روزها یک عادت روزمره دیگر به همه عادت‌های قبلی‌تان اضافه شده و آن‌هم در نظر گرفتن دست‌کم دو ساعت بی‌کاری و علافی در میانه روز است!

     با فرض این‌که تعمدی پشت این بی‌برقی‌ها هست، ۲ نظریه جدید می‌توان مطرح کرد. دو نظریه قبلی را همه‌مان خوانده و شنیده‌ایم:

     ۱. دارند به‌مسالمت و محترمانه، برای شرایط جنگی و بی‌برقی‌هایش آماده‌مان می‌کنند.

     ۲. قرار است از عمق وجودمان و با ایمان کامل، مطمئن شویم انرژی هسته‌ای حق مسلم و ضروری ماست تا با آن برق بیشتری داشته باشیم و توی بی‌برقی نمانیم.

     و اما دو نظریه جدید:

     ۱. با دو ساعت بی‌برقی روزانه، ۲۰ درصد از یک روز کاری به هدر می‌رود. از آن گذشته، خیلی از ما با همکارانی در ارتباط هستیم که لزوما زمان بی‌برقی‌شان با ما یکی نیست.

     اگر در بهترین حالت فقط با یک همکار طرف باشید و نه بیشتر، این میزان بی‌برقی عملا به دو تا دو ساعت بالغ می‌شود. پس شد ۴ ساعت؛ برابر با ۴۰ درصد از یک روز کاری. به حساب ساده من، این ۴۰ درصد بیکاری یعنی ۴۰ درصد تولید کمتر که نتیجه‌اش، ۴۰ درصد گردش پول کمتر است! کاهش گردش پول هم که کاهش تورم را در پی دارد.

     قطعا این حساب به این سادگی نیست چون هر کس راهش را پیدا می‌کند که کارش را بکند، اما شاید کسی که این تعمد فرضی برای بی‌برقی‌ها را برنامه‌ریزی کرده، به همین سادگی حساب‌کتاب کرده باشد!

     ۲. این یکی نظریه، به نظرم محتمل‌ترین نظریه برای توجیه فرضیه عمدی‌بودن بی‌برقی‌هاست. بر اساس این تئوری، با توجه به تغییرات قابل‌توجه در بازار UPS* و موتور برق**، یکی از تاثیرگذارترین آدم‌ها در دولت یا در وزارت نیرو، دستی در کار واردات یا تولید یکی یا هردوی این دو قلم جنس دارد!

    *UPS (منبع برق اضطراری مبتنی بر باتری) که مورداستفاده برای کامپیوترها و تلفن‌های سانترال است و این‌روزها هر اداره و شرکتی دنبال تهیه‌کردن آن است.

     **موتور برق اضطراری که با بنزین یا بعضا گازوئیل روشن می‌شود و نقش یک ژنراتور کوچک را بازی می‌کند. این موتور برق‌ها این‌روزها برای موسسات بزرگ‌تر و مجتمع‌های مسکونی پول‌دار، خیلی جذاب شده است.

به نظرت بی‌احترامی نیست اگر به دوستی که می‌دانی (نعوذبالله!) خداباور نیست، بگویی «خداحافظ»؟

تو شبیه کدام آدم «گم» هستی؟

     چند شب پیش که برای شام به رستورانی رفته بودیم، دور میز کناری‌مان چندتا جوان هم‌سن‌وسال خودم نشسته بودند. دوتاشان خیلی دیر آمدند. وقتی رسیدند سر میز، همه آن‌ها که قبلش رسیده بودند از آن دوتا پرسیدند: داشتید «لاست» می‌دیدید که ما را کاشته بودید؟!

     لازم نبود این اتفاق بیفتد تا مطمئن شوم این روزها لاست بیش از هر فیلم دیگری، محبوب مخاطبان ایرانی - به خصوص جوان‌ترها - شده است. مجموعه تلویزیونی «لاست» البته همه‌جای دنیا پرطرف‌دار شده: برایش دایرة‌المعارف اختصاصی راه انداخته‌اند، طرف‌دارهایش کلی وب‌سایت و وب‌لاگ دارند، و عده زیادی هم هستند که اساساً آمده‌اند تا آینده این سریال معمایی و ماجرایی را لو بدهند.

     خیلی‌جاها نام این سریال را به «گم‌شده» یا «گم‌شدگان» ترجمه کرده‌اند اما به نظرم اگر قرار باشد نام این سریال را ترجمه کنیم، به نظرم بهترین معادل «گــُـم» است.

     دوماه است جز «گم»، فرصت نکرده‌ام هیچ فیلم یا سریال دیگری تماشا کنم و همین امروز و فرداست که فصل چهارش را هم تمام کنم و بروم توی خماری - تا دی‌ماه که فصل پنجش شروع شود. چندوقت‌پیش نیما نوشته بود که وب‌لاگ‌های فارسی دارند از خاصیت شخصی‌بودن‌شان دور می‌شوند. به فکرم رسید اگر قرار باشد من در وب‌لاگم، شخصی بنویسم، نامردی است اشاره‌ای به این مهم‌ترین سرگرمی این‌روزهایم نکنم.

     هر کس این سریال را ببیند، از همان اولش مرتب خود را جای شخصیت‌های متعدد و متفاوت «گم» قرار می‌دهد. به نظرم شخصیت‌ها آن‌قدر کامل و چندلایه در آمده‌اند که می‌توانیم هر جنبه از خودمان را در یکی‌شان پیدا کنیم. اما بعد از چند قسمت هر کس می‌تواند خودش را به یکی از شخصیت‌ها شبیه‌تر ببیند. مثلاً کورش در وب‌لاگش اشاره کرده که خود را شبیه جان لاک می‌بیند. به نظر من هم او شبیه جان لاک است؛ با همان بدقلقی‌ها و تیزبینی‌ها و مهربانی‌ها و دانایی‌ها و به‌خودمطمئنی‌هاش!

     فکری شدم که من شبیه کدام هستم؟! حالا در میانه فصل 4 سریال «گم» می‌توانم بگویم شخصیت و روحیه‌ام خیلی شبیه هارلی (هوگو) است! شاید اگر به حال خودم رها شوم و امکاناتش (چیپس و کرانچی و هیس و ماءالشعیر و آب انبه و شیرموز و شیرینی و خامه و مربا و هر خوراکی خوش‌مزه دیگری + یک کاناپه راحت + خیال آرام) جور باشد، به یک ماه نمی‌رسد که هیکلم هم بشود شبیه او.

     حالا تو بنویس! فکر می‌کنی شبیه کدام‌یک از آدم‌های «گم» هستی؟!

     خوش‌حال می‌شوم اگر دکتر مجیدی، نیما، و هر یک از دیگر دوستانم که خبر ندارم این سریال را دیده‌اند یا نه، به این سوال پاسخ بدهند. اگر هم وب‌لاگ نداری، می‌توای همین پایین کامنت بگذاری!

     پس‌نوشت: نیما اکبرپور نوشت که خودش را شبیه سعید جراح می‌داند؛ یا دست‌کم دوست دارد شبیه او باشد.

     این چال‌برداری*‌ها که همیشه مردم  - و به‌خصوص تهرانی‌ها - را به زحمت و دردسر انداخته، تقریباً همواره یکی از انتقادهای اصلی شهروندان به مدیریت شهری بوده که: «چرا کارهاتان را یک‌کاسه نمی‌کنید که یک‌بار چال‌برداری کنید و تمام؟!» و «چرا چال‌هاتان را رها می‌کنید به امان خدا و در پاییز و زمستان، فکر پاچه‌های گلی‌شده ما را نمی‌کنید؟!» و «چرا جلوی در پارکینگ خانه‌ها را می‌کنید تا مجبور شویم اسباب‌نقلیه‌مان را رها کنیم در کوچه و خیابان به امان دزدها؟!» و...

     من هم بارها در پاییز و زمستان، از دست این چال‌های رهاشده به امان خدا، پاچه‌هایم گلی شده و در دردسرهای این مهمان‌های همیشگی خیابان‌های تهران، هم‌درد همه هم‌شهری‌های دیگر هستم اما باز هم این چال‌ها را دوست دارم.

     هروقت می‌بینم جایی از خیابان یا پیاده‌رویی را چال‌برداری کرده‌اند، با کنج‌کاوی، مسیرم را به کنار آن تغییر می‌دهم و هم‌زمان که از کنارش رد می‌شوم، چشم‌هایم را به عمق این چاله‌ها که معمولاً به دو متر می‌رسد، می‌دوانم و به خیال خودم، گذشته آن پیاده‌رو یا خیابان را کشف می‌کنم!

     اگر شما هم این کنج‌کاوی چاله‌ای را تجربه کرده باشید، می‌دانید چه می‌گویم! لذت ردگرفتن از گذشته شهر و گذشته آن محله خاص در یک چال‌برداری ساده و پیش‌پاافتاده که قطعاً برای این‌جور مقاصد باستان‌شناسانه و مردم‌شناسانه انجام نشده، مثل لذت ورق‌زدن آلبوم عکس‌های قدیمی یک خانواده و خواندن روزنامه‌های کهنه و خاک‌گرفته است.

     اگر خوش‌اقبال باشی، شاید حتا بتوانی ردی از سنگ‌فرش قدیمی خیابان یا پیاده‌رو را یک متر پایین‌تر از سطح فعلی آن ببینی. اما چیزی که در همه این چال‌برداری‌ها به‌خوبی می‌توانی ببینی‌اش، این است که تقریباً در همه موارد، سطح خیابان یا پیاده‌رو، هی بالا و بالاتر آمده است.

     فکر نمی‌کنم در این باره قاعده خاصی وجود داشته باشد: گاه پیاده‌رو خودش را بالا کشیده تا قدّ ورودی خانه‌های نونوار محله شود، و گاه خانه‌ها ورودی خودشان را بالا کشیده‌اند تا قدّ پیاده‌روی رشدکرده‌ای شوند که از جلوی در می‌گذرد.

     مهم، قاعده نانوشته اما همیشه‌رعایت‌شده‌ای است که می‌توانی در سرتاسر شهر ببینی: آن که باید خودش را تطبیق بدهد، کوتاهه است! باید قد بکشی تا اندازه بقیه شوی...

* اسمی که خود شهرداری و مخابرات رویش گذاشته‌اند

     با بیشتر معلم‌هایم رابطه‌ای خوب و دوستانه داشته‌ام. با خیلی هاشان هم‌سفر شده‌ام و با خیلی‌های دیگر کتاب و فیلم، بده‌بستان کرده‌ام. در تمام روزهای آن ۱۲سال تحصیلم در مدرسه، تنها یک‌بار از معلمم «کتک» خوردم؛ یک پس‌گردنی که معلوم بود معلمم با وجود عصبانتیش، به‌دشواری تلاش کرده مهارش کند. آن پس‌گردنی را آقای طالقانی زد؛ کلاس دوم راه‌نمایی. عصبانیتش به‌جا بود.

     اما میان همه معلم‌هایی که داشته‌ام، معلم سال اول دبستانم را بیش و بهتر از همه به یاد دارم: آقای لشنی. سال اول دبستان را به فراخور کار پدرم در دورود (شهرستانی نزدیک خرم‌آباد) گذراندم؛ در یک مدرسه دولتی. به گمانم اسمش مدرسه شاهد بود. هنوز بعدازظهرهای ابری و دل‌گیر دورود را که در کلاس‌های پرنفر و کوچک و کم‌نور آن مدرسه می‌گذراندیم، خوب به یاد دارم.

     آخر سال که شد، آقای لشنی (فکر کنم به این خاطر که شاگرد اول کلاس شده بودم) به‌ام یک دفترچه ۶۰برگ از همان‌ها که جلد کاهی آبی داشت و رویش نوشته بود «تعلیم و تعلم عبادت است - امام خمینی» و فکر کنم از نوستالژی‌های دهه‌شصتی همه‌مان باشد، هدیه داد و یک کتاب از مجموعه‌داستان‌های هانس کریستین اندرسن؛ و فکر کنم یک مداد.

     چیزی که باعث شده هیچ‌وقت آقای لشنی و نفس گرمش را که اغلب ته‌مایه‌ای از بوی تلخ سیگار داشت فراموش نکنم و مطمئن باشم اگر روزی پیدایش کنم و ببینم‌اش راحت به دست‌هایش بوسه بزنم، یک بیت شعری بود که با خط معلم‌اول‌دبستانی‌اش جوری نوشته بود که من ِ تازه‌باسوادشده بتوانم به‌راحتی بخوانم‌اش:

     یک عمر بدی کردی و دیدی ثمرش را

     خوبی چه بدی داشت که یک‌بار نکردی

سال ۸۷، سال «نه»گفتن!

     این‌روزها یکی دیگر از مجموعه‌های خنده‌دار (طنز؟!) ساخته مهران مدیری و گروهش از شبکه سوم تلویزیون ایران پخش می‌شود که مانند همیشه، به نظر می‌رسد با اقبال نسبی عامه مردم روبه‌رو شده است.

    در این مجموعه با نام «مرد هزارچهره» که به گفته نویسنده‌اش ایده آن از طرف مدیریت شبکه سه پیش‌نهاد شده است، به‌خوبی به ساختارهای قانونی مجرم‌پرور در ایران اشاره شده است. شخصیت اول مجموعه که مسعود شصت‌چی نام دارد، در دادگاهی که برای رسیدگی به جرم‌های او ترتیب داده شده، ادعا می‌کند این خودش نبوده که مرتکب چنان جرایمی شده؛ بلکه چون نمی‌توانسته به دیگران نه بگوید، ناخواسته تخلفاتی کرده است.

    با وجود کم‌فروشی‌های همیشگی مهران مدیری و گروهش در تهیه چنین مجموعه‌هایی که در این مجموعه اخیر هم توی چشم می‌زند، این‌یکی مجموعه بیش از بقیه به دل من نشسته و بیشتر مرا به خنده انداخته است. یکی از دلایل این علاقه‌مندی‌ام، حسّ هم‌دردی‌ای است که با مسعود شصت‌چی دارم!

    من هم مانند مسعود شصت‌چی، بزرگ‌ترین نقطه‌ضعف خودم را ناتوانی در نه‌گفتن می‌دانم. بارها پیش آمده که صرفاً چون نتوانسته‌ام پیش‌نهادهای کاری، موقعیت‌های جدید حرفه‌ای، دعوت‌های مختلف برای مهمانی‌ها و بیرون‌رفتن‌های دوستانه، و از این‌قبیل را رد کنم و به‌آسانی به‌شان بگویم نه، خودم را در هچلی انداخته‌ام که به خاطرش بارها خودم را لعنت کرده‌ام. بدترین عاقبت این ناتوانی‌ام در نه‌گفتن، بدقولی‌های مکرری است که در حقً دوستانم کرده‌ام. استرس مدام و گاه بلاتکلیفی‌های اعصاب‌خردکن، نتیجه دیگر این نقطه‌ضعف من بوده است.

    بنا دارم امسال برای خودم، سال نه‌گفتن به موقعیت‌ها و پیش‌نهادها و دعوت‌هایی باشد که از پیش می‌دانم از پس‌شان برنمی‌آیم و حتا اگر هم به هر ترتیبی به آخر برسانم‌شان، چیزی به‌ام اضافه نمی‌کنند و به‌آسانی می‌توان اسم‌شان را گذاشت کار عبث!

    همین‌جا از همه دوستانی که در گذشته با بدقولی‌هایم، کفری‌شان کرده‌ام، عذر می‌خواهم و از این دوستان و هم‌کاران می‌خواهم نه‌گفتن‌های بی‌سابقه و احیاناً پرتکرار مرا موجّه ببینند. البته این دلیل نمی‌شود هرکدام از شما، پیش‌نهادهای خوب‌تان را به‌ام نگویید! پیش‌بینی می‌کنم وقت بیشتری برای پیش‌نهادهای خوب پیدا کنم؛ به شرطی که بتوانم به تله‌های حرفه‌ای و کاری و رفاقتی، نه‌های محکمی بگویم و فقط به کارهایی بپردازم که باید و شاید.

    پس روی خوش‌قولی من در سال نو حساب کنید!

خجالت می‌کشم

خجالت می‌کشم از کلیدواژه‌هایی که برای پیداکردن خبرهای خوب و خواندنی برای صفحه‌های بیرونی هفته‌نامه همشهری خانواده در گوگل و پارسیک دنبال‌شان می‌گردم. 

     خجالت می‌کشم از این‌که انگار خوشحال می‌شوم هربار خبری می‌خوانم در آن سوی دنیا از شوهری که زنش را کشته، زنی که شوهرش یا عروسی که مادرشوهرش را کشته یا آماری پیدا می‌کنم درباره خشونتی که همه‌جا بر زنان رواست و تحقیری که - با تنانه‌دیدن و ابزارپنداشتن زن‌ها و دختران – بر آن‌ها شایسته دانسته می‌شود. 

     انگار خوشحال می‌شوم چون خیالم بابت 4 صفحه بیرونی راحت می‌شود؛ خوشحال می‌شوم که «این‌هفته هم صفحه‌ام را می‌خوانند!» و «این‌هفته هم بیرونی را به هم‌دیگر نشان می‌دهند و می‌گویند: آ... ببین چی نوشته!».

حس پزشکانی را دارم که وقتی دارم از مطب‌شان می‌آیم بیرون، وقت خداحافظی، می‌گویم: «به امید دیدار، دکتر!» و هربار هم دکتر لبخندی تلخ می‌زند؛ انگار می‌گوید: «کاش جایی بیرون از مطب!» 

     خیلی کلیشه‌ای است اما کاش روزی برسد که هر 4صفحه بیرونی و اصلا همه خبرهای خارجی دنیا، خبرهایی باشد که لبخندی بنشاند روی لب‌ها؛ لبخندی از سر شادی. کاش دیگر هیچ مادر فلسطینی‌ای به سوگ فرزند نوجوان‌اش ننشیند؛ هیچ مادر اروپایی‌ای فرزند جوانش را در یک حمله انتحاری از دست ندهد و...

ترجیح می‌دهم تبریک ِ به‌وقت، اما ماشینی دریافت نکنم

مدیریت محترم شرکت ارتباطات الکترونیکی سپنتا،

سلام.

من یکی از مشتریان گاه‌به‌گاهی و قدیمی خدمات شما هستم و به‌همین‌خاطر در وب‌سایت شما ثبت‌نام کرده‌ام. این ثبت‌نام من، منفعت‌هایی هم برایم داشته است؛ از جمله آن حساب‌های اینترنتی ۵ساعته‌ای که به مناسبت نوروز یا سال‌روز تولدم به من هدیه می‌کنید.

ده‌روزپیش که سال‌روز تولد من بود، درست یک دقیقه بعد از حلول سال‌روز تولد من، یعنی ساعت ۰۰:۰۱ بامداد روز دوازدهم آبان‌ماه، یک اس‌ام‌اس از طرف شرکت شما برای شماره تلفن همراه من فرستاده شد که در آن، سال‌روز تولدم را تبریک گفته بودید.

باید زودتر از این بابت این محبت شما تشکر می‌کردم اما راستش همه این ده‌روز در این فکر بودم که باید خوش‌حال باشم که یک سامانه هوش‌مند ِ ازپیش‌طراحی‌شده مبتنی بر یک دستگاه رایانه‌ای اولین دوستی بوده که سال‌روز تولدم را به من تبریک گفته، یا ناراحت باشم، یا گیج، یا حتا نگران!

درست است؛ سپنتا اولین دوست من بود که به یاد آورد روز تولدم را به من تبریک بگوید و در زمان‌سنجی دقیق و متظاهرانه‌ای، درست در اولین دقیقه سال‌روز تولدم، به‌ام تبریک گفت. من از این بابت از این دوستم تشکر می‌کنم. از شما هم تشکر می‌کنم که با این برنامه‌ریزی دوستانه خود، نشان داده‌اید به فکر مشتریان‌تان هستید و میل دارید علاوه بر ارتباط افتصادی، با آن‌ها ارتباطی انسانی داشته باشید.

اما آقای مدیر! من ترجیح می‌دهم اولین دوستی که تولدم را به‌ام تبریک می‌گوید، «کسـ»ـی باشد که بتوانم گاه از «او» دل‌خور شوم و حتا با «او» قهر هم بکنم، نه «چیز»ی که وقتی به یادم می‌افتد که یا خدمات جدیدی ارائه کرده باشد، یا نوروز شده باشد، یا سال‌روز تولدم سر رسیده باشد و دست‌بالا وقتی به‌ام نهیب بزند که یادم رفته باشد حساب مالی‌ام را با «آن» صاف کنم – که البته هنوز هم نکرده‌ام!

به‌همین‌خاطر از شما خواهش می‌کنم ضمن آن‌که همچنان من را در فهرست مشترکان خود نگه می‌دارید، لطفاً از این پس با نام یک «نفر» برای من و شاید چه بهتر که برای همه مشترکان خود پیام تبریک بفرستید و ضمناً زمان آن را جوری تنظیم کنید که اولی نباشید. از من بپذیرید که به‌رخ‌کشیدن حافظه و وقت‌شناسی دستگاه‌ها - آن‌هم در بامداد روز تولد که خیلی‌ها را افسرده لحظه‌ها و روزها و هفته‌های قشنگ پشت‌سرگذاشته‌شده‌شان می‌کند - برای ما آدم‌های گاه فراموش‌کار اما بااحساس هیچ خوش‌آیند نیست.

از این‌که سال آینده اجازه می‌دهید تبریک ۲۶اُمین سال‌روز تولدم را یکی از دوستان دیگرم به‌ام تبریک بگوید، سپاس‌گزار شما هستم.

باز هم بابت آن حساب‌های اینترنتی رای‌گانی که هدیه داده‌اید، تشکر می‌کنم و منتظر بعدی‌هایش هم هستم.

۲۲ آبان ۱۳۸۶

زکـّی!

یکی از دسته‌بندی‌هایی که به‌تجربه دیده شده درباره آدم‌ها جواب می‌دهد، دسته‌بندی «راز بقا»ست: آدم‌هایی که به هر برنامه مستند حیات‌وحش می‌گویند راز بقا.این‌جور آدم‌ها، چیزهای دیگری را هم این‌جورکی نام می‌برند:

- ریکا، به جای مایع ظرف‌شویی

- تاید، به جای پودر رخت‌شویی

- کلینکس، به جای دست‌مال‌کاغذی

و

- محمود احمدی‌نژاد، به جای رییس جمهوری اسلامی ایران

---